تبلیغات
ندای قانون - وظایف قانونی ضابطین دادگستری

وظایف قانونی ضابطین دادگستری

وظایف قانونی ضابطین دادگستری

امین میرزابابایی٭ 

 

مطابق ماده 15 قانون آیین دادرسی كیفری ضابطین دادگستری مامورانی هستند كه تحت نظارت و تعلیمات مقام قضایی و به موجب قانون، انجام وظیفه می‌كنند و نظارت بر آنان از این جهت كه ضابط دادگستری هستند، بر عهده دادستان است. پیشتر به دلیل نبود دادسرا، نظارت بر ضابطین بر عهده رئیس حوزه قضایی بود، ولی بعد از احیای دادسراها این وظیفه به عهده دادستان واگذار شد. 

وظایف ضابطین با توجه به نوع جرم متفاوت است. قانونگذار در ماده 18 قانون آیین دادرسی كیفری جرایم را به دو دسته مشهود و غیر‌مشهود تقسیم كرده است. 

ضابطین دادگستری از لحاظ ساختار و تشكیلات اداری، دارای مافوق - فرمانده - بوده و از این منظر ضابط دادگستری تلقی می‌شوند كه زیر نظر دادستان فعالیت می‌كنند. 

طبق ماده 15 قانون آیین دادرسی كیفری وظایف ضابطین عبارت از كشف جرم، بازجویی مقدماتی، حفظ دلایل و آثار جرم، جلوگیری از فرار و مخفی شدن متهم و دستگیری او و ابلاغ اوراق قضایی. 

ضابطین دادگستری نیز به دو دسته عام و خاص تقسیم می‌شوند. ضابطین عام دادگستری حق مداخله در همه جرایم را دارند، مگر در مواردی كه در قانون بر‌عهده مرجع دیگری گذاشته شده باشد. در حال حاضر نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران ضابط عام دادگستری محسوب می‌شود. در سال 1370 نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران از ادغام شهربانی، ژاندارمری و كمیته انقلاب اسلامی تشكیل شد و در قانون تاسیس نیروی انتظامی «ماده یك و بند 8 ماده 4 همان قانون» وظایف و ماموریت‌های متعددی بر‌عهده نیروی انتظامی گذاشته شد. بخشی از این وظایف عبارتند از: مبارزه با مواد مخدر، مبارزه با قاچاق، مبارزه با منكرات و فساد، كشف جرایم، دستگیری متهم، بازرسی و تحقیق و... 

ضابطین خاص، مأموران دیگری هستند كه در كنار نیروی انتظامی به موجب قوانین خاص تعیین می شوند كه می‌توانند در موارد خاص به عنوان ضابط انجام وظیفه كنند. رؤسا و معاونین زندان در مواردی كه نسبت به امور زندانیان باشد، ضابط خاص محسوب می‌شوند. به طور مثال اگر در زندان جرمی رخ دهد وظیفه ضابط را رئیس و معاون زندان برعهده گرفته و آن وظایف محوله را انجام می‌دهند. 

ماموران نیروی مقاومت بسیج هم مطابق بند 3 ماده 15 قانون آیین‌ دادرسی كیفری و مطابق قانون حمایت قضایی از بسیج، مصوب 1/10/71 به عنوان ضابط دادگستری شناخته شده‌اند. طبق ماده یك قانون حمایت قضایی از بسیج، به نیروی مقاومت بسیج سپاه پاسداران اجازه داده می‌شود همانند ضابطین قوه قضاییه هنگام برخورد با جرایم مشهود در صورت عدم حضور ضابطین دیگر و یا عدم اقدام به موقع آنها و یا اعلان نیاز به آنان به منظور جلوگیری از امحا آثار جرم و فرار متهم و ارسال گزارش به مراجع قضایی اقدامات قانونی لازم را به عمل آورند. 

ضمن این‌كه نیروی انتظامی می‌تواند در صورت كمبود نیرو از نیروی مقاومت بسیج درخواست مساعدت كند. نیروی مقاومت بسیج سپاه پاسداران نیز وظیفه فوق را از طریق افراد آموزش دیده كه مجوز مخصوص از نیروی مزبور دریافت نموده باشد را اجرا خواهد كرد. باید توجه داشت؛ افرادی كه در بسیج به عنوان ضابط انجام وظیفه می‌كنند نباید كمتر از 18 سال سن داشته باشند. 

همچنین نیروهایی كه در قانون نیروهای مسلح احصا و تعریف شده‌اند مثل ارتش، سپاه پاسداران، پرسنل وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جزو نیروهای مسلح تلقی شده اما برای این‌كه ضابط محسوب شوند تحقق یك شرط لازم و ضروری است. 

ارتش و سپاه پاسداران زمانی ضابط دادگستری محسوب می‌شوند كه شورای عالی امنیت ملی بخشی از وظایف نیروی انتظامی را به آنان محول كند. به طور مثال قرارگاه ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران در مرزها به عنوان مرزبان در خصوص كسانی كه قصد ورود و خروج غیرقانونی از كشور را دارند می‌توانند به عنوان ضابط دادگستری آنها را دستگیر كرده و تحویل مراجع قضایی دهند و یا در پاره‌ای از قوانین و مقررات ماموران سایر سازمان‌ها و ارگان‌های دولتی هم به عنوان ضابط دادگستری شناخته شده‌اند. خلبان هواپیما نیز در مورد جرایمی كه در هواپیما به وقوع می‌پیوندد می‌تواند به عنوان ضابط دادگستری نسبت به دستگیری مجرم اقدام كرده و تا هنگام فرود هواپیما تمام وظایف یك ضابط را برعهده داشته باشد. ماموران جنگلبانی در خصوص قطع درختان جنگلی یا تجاوز به مراتع نیز ضابط دادگستری محسوب می‌شوند. مامورین شكاربانی یا محیط‌بانان درخصوص شكار غیرمجاز ضابط دادگستری هستند كه در مواقعی نیز مسلح می‌باشند. پلیس راه‌آهن درخصوص جلوگیری و تعرض به تاسیسات راه‌آهن و ریل‌ها ضابط تلقی شده و می‌توانند متعرضین به این ریل‌ها و تاسیسات را دستگیر و تحویل مراجع قضایی دهند. تمامی نیروهای یاد شده باید آموزش‌های لازم را دیده و تحت نظارت دادسرا آموزش های لازم را فرا گرفته و مجوز مخصوص را دریافت كرده تا به عنوان ضابط دادگستری اقدام كنند. 

معمولاً در قوانین مربوط به هر وزارتخانه بخشی به عنوان حراست و حفاظت پیش‌بینی شده كه وظیفه حراست و حفاظت و برخورد با تخلفات و رسیدگی به گزارشات و جرایم ارتكابی را در آن سازمان به عهده دارند و فقط در همین چارچوب اجازه عمل دارند و به هیچ عنوان حق دستگیری و بازجویی و دخالت به عنوان ضابط دادگستری را نداشته و باید موضوع را به مراجع قضایی گزارش دهد. 

ضابطین در جرایم غیرمشهود یعنی جرایمی كه منطبق بر هیچ یك از بندهای ماده 21 قانون آیین دادرسی كیفری نباشد حق مداخله نداشته و فقط باید گزارش خود را به مرجع قضایی ارائه دهند و منتظر دستور قضایی باشند. 

طبق ماده 24 قانون آیین دادرسی كیفری ضابطین دادگستری نتیجه اقدامات خود را به اطلاع مرجع قضایی صالح می‌رسانند. در صورتی كه مرجع مذكور اقدامات انجام شده را كافی ندانست می‌تواند تكمیل آن را بخواهد. در این مورد ضابطین مكلفند به دستور مقام قضایی تحقیقات و اقدامات قانونی را برای كشف جرم به عمل آورند. لیكن نمی‌توانند متهم را در بازداشت نگه دارند و چنانچه در جرایم مشهود بازداشت متهم برای تكمیل تحقیقات ضروری باشد موضوع اتهام باید با ذكر دلیل بلافاصله به طور كتبی به متهم ابلاغ و حداكثر تا مدت 24 ساعت می‌توانند متهم را تحت نظر نگهداری نموده و در اولین فرصت باید مراتب را جهت اتخاذ تصمیم قانونی به اطلاع مقام قضایی برسانند. 

مقام قضایی درخصوص ادامه بازداشت و یا آزادی متهم تعیین تكلیف می‌نماید. همچنین تفتیش منازل، اماكن و اشیا و جلب اشخاص در جرایم غیرمشهود باید با اجازه مخصوص مقام قضایی باشد. هر چند اجرای تحقیقات به طور كلی از طرف مقام قضایی به ضابط ارجاع شده باشد و در آخر این كه ضابطین دادگستری پس از ورود مقام قضایی، تحقیقاتی را كه انجام داده‌اند به وی تسلیم نموده و دیگر حق مداخله ندارند مگر به دستور مقام قضایی و یا ماموریت جدیدی كه از طرف وی به آنان ارجاع می‌شود. 

٭ كارشناس حقوق

منبع:http://www.iran-newspaper.com/1391/12/22/Iran/5321/Page/16/Index.htm#




طبقه بندی: نهادهای حقوقی، دانستنی های حقوقی،
برچسب ها: ضابطین دادگستری، ماده 15 قانون آیین دادرسی كیفری، وظایف قانونی،

تاریخ : شنبه 24 فروردین 1392 | 10:41 ق.ظ | نویسنده : خانم دهقانپور دانشگاه پیام نور فسا | نظرات

  • کسب درآمد از اینترنت
  • خرید کارت شارژ
  • کار در خانه